In onderstaande video heeft één van mijn persoonlijke helden, Neil DeGrasse Tyson het over Intelligent Design, kortweg ID. Niet zozeer over wat we vandaag onder ID verstaan - denk maar aan The Bible Belt in Amerika -, al is dat natuurlijk wel de trigger om deze voordracht te houden. Wat Tyson doet is spitten naar de wortels van ID, ver weg van alle discussies over evolutieleer vs. ID in de biologielessen. Hieronder zal ik kort samenvatten wat ik uit de voordracht onthouden heb.

De rode draad doorheen Tysons voordracht is: “Waar kennis ophoudt, daar doet God zijn intrede.” Dat is geen verzonnen regeltje, het is een vaststelling die je kan doen wanneer je reist doorheen de geschiedenis. Neem bijvoorbeeld Newton. Hij was in staat de beweging van objecten onder invloed van de zwaartekracht te beschrijven, maar hij kon onmogelijk het hele zonnestelsel in evenwicht brengen. Daar hield zijn kennis op en hij introduceerde een God.

Een eeuw later was Laplace wél in staat het zonnestelsel uit te balanceren. Hij vond hiervoor een wiskundige techniek uit die voor Newton peanutts zouden geweest zijn. Wanneer Napoleon aan Laplace vroeg welke plaats God inneemt in zijn systeem, zei Laplace: “Ik had geen behoefte aan die hypothese”. Daar maakt Tyson een briljante observatie. Newton was zeker en vast in staat geweest om diezelfde wiskundige techniek uit te vinden, maar kwam er gewoon niet toe omdat hij genoegen had genomen met een God als verklaring. Daarom meent Tyson: “Geloof in een God die zijn intrede doet in onze werkelijkheid werkt als een rem op het voortschrijden van onze kennis.”

Misschien zal je dat onzin vinden, maar de geschiedenis voorziet ons wel degelijk van voorbeelden van culturen waarin geloof de voortgang van kennis niet enkel heeft vertraagd, maar zelfs heeft stopgezet. Het meest voor de hand liggende voorbeeld betreft de Arabische wereld. Van 800-1100 kende de wetenschap een enorme bloeiperiode en lag het toenmalige wetenschappelijke centrum in Baghdad. Nog steeds gebruiken we Arabische cijfers om aan algebra - op zich een Arabisch woord - te doen en nog steeds kleeft op talloze sterren een Arabisch naamkaartje.

Alles ging goed tot theoloog Hamid Al Ghazali (1058-1111) zijn intrede deed in de geschiedenis. Hij verklaarde wiskunde tot het werk van de duivel, want alle kennis die niet uit het heilige boek kwam, was verdacht. De bloei van de Arabische wetenschap stagneerde en stopte en is er nooit meer bovenop gekomen.

Tyson maakt bij dit voorbeeld twee bedenkingen. Ten eerste vraagt hij zich af hoeveel briljant geesten er misschien geboren zijn in het voorbije millenium in de Arabische wereld, maar die nooit hun talenten ten volle hebben kunnen ontplooien. In een tweede bedenking vergelijkt Tyson de toenmalige Arabische wereld met de hedendaagse Amerikaanse of gewoon de Westerse wereld. Ook vandaag krijgt wetenschap heel wat tegenwind door gelovigen. Denk maar aan de vele acties om ID in het lessenrooster te krijgen.

De ideeën die ik hier kort neergeschreven heb, worden in de video natuurlijk veel beter gestaafd door voorbeelden en analogieën, maar als ik jullie heb kunnen aanzetten tot nadenken over deze materie, dan ben ik in mijn opzet geslaagd. Geniet van de video!